Temel su yalıtımı: bohçalama ve drenajın önemi

Bir binanın en zor erişilen yeri temelidir. Temel betonu döküldükten ve çevresi doldurulduktan sonra dış yüzeye ulaşmak ya imkânsızdır ya da çok maliyetlidir. Bu nedenle temel yalıtımı, yapının ömrü boyunca bir kez ve doğru yapılması gereken işlerin başında gelir.

Su temele nasıl etki eder?

Toprakla temas eden beton; zemin nemi, yağmur sonrası sızıntı suyu ve bazı bölgelerde yeraltı suyu basıncıyla karşı karşıyadır. Beton tek başına tamamen su geçirmez değildir; kılcal boşluklar ve soğuk derzler suyun içeri ilerlemesine izin verir. Su, donatıyı paslandırarak taşıyıcı sistemin dayanımını da tehdit eder.

Bohçalama yöntemi

Bohçalama, temelin altını ve perde duvarlarını kesintisiz bir membranla sarmak demektir. Grobeton üzerine iki kat membran serilir, perde birleşimi için yeterli bindirme payı bırakılır. Temel betonu döküldükten ve perde kalıpları alındıktan sonra perde yüzeyleri astarlanarak bekleyen bindirmelerle birleştirilir. Böylece yapının toprakla temas eden tüm yüzeyleri tek parça bir kılıfa alınmış olur.

Koruma katmanı unutulmamalı

Temel altındaki membran, demir ustalarının çalışması sırasında kolayca zarar görebilir. Bu yüzden membran üzerine ince bir koruma şapı dökülür. Perde duvarda ise dolgu malzemesindeki taşların membranı delmemesi için XPS levha ya da drenaj levhası kullanılır. XPS aynı zamanda bodrum katta ısı yalıtımı da sağlar.

Drenaj neden şart?

Drenaj, perde arkasında biriken suyu toplayıp uzaklaştırır. Drenajı olmayan bir perdede su birikir ve membran sürekli basınç altında kalır. Doğru eğimde döşenmiş delikli drenaj borusu, filtre keçe ve uygun dolgu malzemesiyle bu basınç büyük ölçüde ortadan kalkar.

• Delikli drenaj borusu temel seviyesinde, eğimli olarak döşenir.
• Boru çevresi yıkanmış çakılla sarılır.
• Filtre keçe ince toprağın sistemi tıkamasını önler.
• Toplanan su rögar ya da pompa çukuruna yönlendirilir.

Su geçirimsizlik katkısı yeterli mi?

Kristal oluşturan beton katkıları betonun su geçirimsizliğini artırır ve kılcal çatlakları kendiliğinden kapatabilir. Ancak soğuk derzler, kalıp bağlantı delikleri ve tesisat geçişleri katkıyla çözülmez; bu noktalar su tutucu bantlar ve mastiklerle ayrıca detaylandırılmalıdır. Yeraltı suyu bulunan parsellerde katkı, membranla birlikte düşünülmelidir.

Mevcut yapılarda ne yapılır?

Çevresi kazılabilen mevcut binalarda perde dış yüzeyi açılarak sonradan membran uygulanabilir. Kazı mümkün değilse içeriden, negatif yönde kristalize ve çimento esaslı sistemlerle çözüm üretilir. Bu yöntem rutubeti önemli ölçüde keser, ancak duvarın içi ıslak kalmaya devam eder; bu yüzden dıştan yalıtım her zaman ilk tercihtir.

İnşaat programında yalıtımın yeri

Temel yalıtımı, inşaat programında sıkışmaya en açık işlerden biridir. Kazı bitip grobeton döküldükten sonra demir ekibi bir an önce sahaya girmek ister. Yalıtım için ayrılan sürenin yetersiz kalması, bindirmelerin aceleyle yapılmasına ve koruma şapının atlanmasına yol açar. Bu yüzden yalıtım takvimi, ana yüklenicinin programında ayrı bir kalem olarak yer almalı ve hava koşulları için tampon gün bırakılmalıdır.

Perde duvarlarda da benzer bir durum vardır. Kalıp alındıktan sonra yüzeyin temizlenmesi, kalıp tellerinin kesilmesi ve deliklerin kapatılması yalıtımdan önce tamamlanmalıdır. Bu hazırlık ne kadar özenli yapılırsa membranın yüzeye yapışması da o kadar güçlü olur.

Kontrol listesi

• Grobeton düzgün, temiz ve kuru mu?
• Bindirme payları perde birleşimi için yeterli mi?
• Koruma şapı döküldü mü?
• Soğuk derzlerde su tutucu bant var mı?
• Kalıp delikleri kapatıldı mı?
• Drenaj borusu eğimli ve filtreli mi?

Her maddenin fotoğrafla belgelenmesi, ileride dolgunun altında kalacak bu katmanın doğru yapıldığının tek kanıtıdır.

Sık sorulan sorular

Temel yalıtımı ne zaman yapılmalı? Grobeton döküldükten hemen sonra, demir işçiliğinden önce temel altı; kalıp sökümünden sonra ve dolgudan önce perde yalıtımı yapılır.

Drenaj borusu tıkanırsa ne olur? Perde arkasında su basıncı oluşur ve yalıtım zorlanır. Bu nedenle sistemde kontrol bacaları bırakılması önerilir.

Membran yerine sürme ürün kullanılabilir mi? Basınçlı su olmayan iyi drene edilmiş zeminlerde bitüm emülsiyonu ile nem yalıtımı yapılabilir; yeraltı suyu varsa membran tercih edilir.

Kısaca

• Temel yalıtımı inşaatın erken aşamasında ve bir kez doğru yapılmalıdır.
• Bohçalama yöntemiyle toprakla temas eden tüm yüzeyler tek kılıfa alınır.
• Koruma şapı ve XPS levha membranı mekanik hasardan korur.
• Drenaj, perde arkasındaki su basıncını azaltır.
• Katkılı beton tek başına sistem değildir; derz ve geçişler ayrıca çözülür.

Temel yalıtımı, binanın görünmeyen sigortasıdır. İnşaatın erken aşamasında bu işe ayrılan özen, yıllar sonra bodrum katında yaşanacak rutubet, küf ve donatı korozyonu sorunlarını baştan önler.